Բոտիչելիի Վեներայի հայացքը. ողբերգություն, որը թաքցվեց 500 տարի
Հինգ դար շարունակ արվեստաբանները Բոտիչելլիի «Վեներայի ծնունդը» կտավում փնտրում էին աստվածային խորհրդանիշներ, սակայն ճշտությունը դաժան էր։ Լոնդոնի Քուին Մերի համալսարանի գիտնականները հաստատել են, որ Վեներայի աննկատ շլությունը և մոդելի, Սիմոնետտա Վեսպուչիի, վաղաժամ մահը պայմանավորված են եղել ուղեղի հիպոֆիզի ուռուցքով, այլ ոչ թե տուբերկուլյոզով կամ բարեպաշտությամբ, ինչպես ընդունված էր համարել։ Վերածննդի մեծ վարպետը բացարձակ ճշգրտությամբ արտացոլել է իր մուսայի կյանքը խլած հիվանդության նուրբ նշանները դարեր առաջ, նախքան ժամանակակից բժշկությունը կկարողանար դրանք բացատրել։
Ի՞նչ էր թաքնված Վեներայի հայացքում
Դարեր շարունակ ընդունված էր համարել, որ Սանդրո Բոտիչելլին դիտավորյալ է պատկերել Վեներայի թափառող հայացքը՝ որպես աստվածային գեղեցկության կամ կրոնական երկյուղածության խորհրդանիշ։ Սակայն գիտությունը քանդեց այս քնարական պատրանքը։ Հետազոտողները կարծում են, որ անսովոր հայացքը արտացոլում էր իրական և մահացու հիվանդություն, որն ազդում էր այն կնոջ վրա, ով ոգեշնչել էր նկարչին ստեղծել մարդկության պատմության ամենահայտնի կտավներից մեկը։ Ենթադրվում է, որ նկարի մոդելը եղել է Սիմոնետտա Վեսպուչին՝ լեգենդար ֆլորենտացի գեղեցկուհին, ով գրավել է Իտալիան և, ըստ երևույթին, հենց Բոտիչելլիին։
Լոնդոնի Քուին Մերի համալսարանի գիտնականները պնդում են, որ Սիմոնետտայի հազիվ նկատելի շլությունը կարող էր պայմանավորված լինել հիպոֆիզի ադենոմայով, այսինքն՝ ուղեղում զարգացող հիպոֆիզի ուռուցքով։ Այս արդյունքները հաստատում են յոթ տարի առաջ հետազոտական խմբի կողմից առաջարկված տեսությունը։ Լրացուցիչ պատմական փաստաթղթեր ուսումնասիրելուց հետո գիտնականները եզրակացրել են, որ աճող հիպոֆիզի ուռուցքը առաջացրել է հանկարծակի ճգնաժամ, որն ավարտեց Սիմոնետտայի կյանքը ընդամենը 23 տարեկանում։ Սա հերքում է դարավոր այն տեսությունը, որ նա մահացել է տուբերկուլյոզից։
«Շատ հնարավոր է, որ «Վեներայի ծնունդը» նկարում աչքերի ասիմետրիկ դիրքը, ստրաբիզմը կամ շլությունը, որը հետագայում մեկնաբանվել է որպես բարեպաշտության և նրբագեղության նշան, իրականում պայմանավորված է եղել ուղեղի ուռուցքով», նշում է ուսումնասիրության գլխավոր հեղինակ Պաոլո Պոցիլլին։
Մասնագետների կարծիքով, Վեներան պարզապես չէր նայում այլ կողմ, այլ հինգ դար շարունակ ցուցադրում էր չախտորոշված, մահացու հիվանդության աշխարհի ամենահին դեպքը։
Արհեստական բանականությունը բացահայտում է ճշտությունը
Դեմքի ճանաչման ծրագրաշարի միջոցով Սիմոնետտային պատկերող հինգ դիմանկարները վերլուծելուց հետո, հետազոտողները հասկացան, որ լուծումը միշտ մակերեսին է եղել։ Արհեստական բանականության օգնությամբ կատարված վերլուծությունը հաստատեց ավելի վաղ շրջանի վարկածը. Բոտիչելլիի մուսան տառապում էր հորմոնալ ակտիվ հիպոֆիզի ադենոմայից։ Նույն ուռուցքը նաև բացատրում է Սիմոնետտայի հանկարծակի, ողբերգական մահը։
«Պիերո Վեսպուչիի և Լորենցո դե Մեդիչիի միջև Սիմոնետտայի վերջին օրերի մասին նամակագրությունում նշվում է, որ նա ուշաթափվել է պարահանդեսի ժամանակ, որից հետո հայտնվել է մութ սենյակում՝ տառապելով ուժեղ գլխացավերից, հալյուցինացիաներից, փսխումից և բարձր ջերմությունից», բացատրում է ուսումնասիրության համահեղինակ դոկտոր Դոմիցիանա Նարդելլին։
Սրանք բոլորը արագ աճող հիպոֆիզի ուռուցքի դասական ախտանիշներ են, որոնք հանգեցնում են ապոպլեքսիայի, այսինքն՝ արյունազեղման ուռուցքի մեջ։ Գիտնականները նաև ենթադրում են, որ մահացու միջադեպը կարող էր պայմանավորված լինել պարահանդեսի ժամանակ եռանդուն պարով, կամ, ավելի սարսափելիորեն, Կալաբրիայի դուքս Ալֆոնսո II Արագոնի կողմից ենթադրական հարձակման հետևանքով։
Համակարգչային դեմքի վերլուծությունը նաև բացահայտեց մեկ այլ կարևոր մանրամասնություն։ Բոտիչելլիի «Երիտասարդ կնոջ այլաբանական դիմանկարում» մոդելը կրծքով կերակրման նշաններ է ցույց տալիս, չնայած հաստատ հայտնի է, որ նա երեխաներ չի ունեցել։
«Սա չափազանց անսովոր է այդ ժամանակի դիմանկարի համար։ Մենք կարծում ենք, որ այս մանրամասնությունը, դեմքի գծերի փոփոխությունների հետ մեկտեղ, մատնանշում է պրոլակտինոմայի, այսինքն՝ պրոլակտին հորմոն արտազատող ուռուցքի իրական ֆիզիկական ախտանիշները», ավելացնում է Նարդելլին։
Հավերժ իր Վեներայի ոտքերի տակ
Ժամանակակիցները Սիմոնետտային անվանում էին «Անհամեմատելի»։ Չնայած իր կարճ կյանքին, նա Ֆլորենցիայի հիշողության մեջ մնացել է որպես գեղեցկության, ինտելեկտի և նրբագեղության մարմնացում։ Բոտիչելլիի հիացմունքը իր մուսայի նկատմամբ շարունակվել է նույնիսկ նրա մահից հետո։
Նկարիչն այնքան նվիրված էր Սիմոնետտայի կերպարին, որ կտակել է թաղվել նրա ոտքերի մոտ։ Երբ մեծ վարպետը մահացել է 1510 թվականին, նրա կտակը կատարվել է։ Դա դարձել է վերջին հարգանքի տուրքը այն կնոջը, որի դեմքը դարձավ համաշխարհային արվեստի պատմության մեջ ամենաճանաչելիներից մեկը, նույնիսկ եթե այդ դեմքի վրա մնացել էր մահացու ցավի աննկատ ստվերը։
Ինչո՞ւ է Բոտիչելլիի Վեներան շլություն ունենում
Բոտիչելլիի Վեներայի շլությունը պայմանավորված չէ գեղարվեստական խորհրդանշով, այլ իրական բժշկական վիճակով։ Գիտնականները հաստատել են, որ մոդել Սիմոնետտա Վեսպուչին ունեցել է հիպոֆիզի ադենոմա, որն էլ առաջացրել է աչքերի ասիմետրիկ դիրքը։
Ի՞նչ հիվանդությունից մահացավ Սիմոնետտա Վեսպուչին
Սիմոնետտա Վեսպուչին մահացել է հիպոֆիզի ադենոմայի արյունազեղումից, ոչ թե տուբերկուլյոզից, ինչպես համարվում էր դարեր շարունակ։ Այս մասին վկայում են պատմական նամակագրություններն ու արհեստական բանականության վերլուծությունները։