Ի՞նչ է մնում մարդուց, երբ ընտրությունը սահմանափակվում է սեփական փրկությամբ։ Կարո՞ղ է սովորական մարդը ծայրահեղ իրավիճակում վերածվել նրա, ում ինքն էր դատապարտում։ Այս հարցերի շուրջ է կառուցված Հայկ Կբեյանի նոր ֆիլմը՝ Վահե Քաչայի «Գիշատիչների խնջույքը» ստեղծագործության էկրանավորումը, որի պրեմիերան կայացավ «ՀանդArt» մշակութային այգում։
Քաչայի պատմության հիմքում 1942 թվականի օկուպացված Փարիզն է։ Հերոսները հայտնվում են մի իրավիճակում, որտեղ նախկին բարեկամությունն ու հարաբերությունները աստիճանաբար կորցնում են իրենց նշանակությունը, իսկ վախը սկսում է ղեկավարել մարդկանց որոշումները։ Ֆիլմը փորձում է ուսումնասիրել այդ հոգեբանական սահմանագիծը՝ առանց հեշտ պատասխանների հերոսներին «լավերի» ու «վատերի» բաժանելու։
Ինչո՞ւ է «Գիշատիչների խնջույքը» կարևոր հայ հանդիսատեսի համար
Ռեժիսոր Հայկ Կբեյանը պատմում է, որ ստեղծագործությանը ծանոթացել է ընկերոջ՝ Գևորգի խորհրդով։ Նրա համար Քաչայի գործը գրավիչ է դարձել հատկապես մարդկային հոգեբանությունը բացահայտելու հնարավորությամբ։ Կբեյանի համոզմամբ՝ դասական ստեղծագործությունների ուժը նաև այն է, որ ժամանակի ընթացքում չեն կորցնում իրենց արդիականությունը։
Ֆիլմի ամբողջական տարբերակը բաղկացած է չորս մասից, սակայն պրեմիերայի ընթացքում հանդիսատեսին ներկայացվել է դրանցից կազմված կրճատված՝ մեկ ամբողջական ֆիլմի տարբերակը։ Ռեժիսորի խոսքով՝ ֆիլմի գլխավոր նպատակներից մեկն այն է, որ հանդիսատեսը ոչ միայն հետևի հերոսների վարքագծին, այլև ինքն իրեն հարց տա՝ ինչպե՞ս կվարվեր նույն հանգամանքներում։
«ՀանդArt»-ը՝ հայ մշակույթի պահապանը
«ՀանդArt»-ում ֆիլմի ցուցադրությունը խորհրդանշական նշանակություն ունի։ Այգի-թատրոնի հիմնադիր, ռեժիսոր և դերասան Տիգրան Գյուլումյանը նշում է, որ իրենց հարթակը կենտրոնացած է հայկական ստեղծագործությունների վրա։ Այդ պատճառով հայկական գրական ստեղծագործության հիման վրա ստեղծված ֆիլմի ցուցադրությունը բնական շարունակություն է իրենց ձևավորած ավանդույթի։
Գյուլումյանի խոսքով՝ ֆիլմը մտածելու առիթ է տալիս։ Այն ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող են ծայրահեղ հանգամանքները նույնիսկ մտերիմ մարդկանց ստիպել վերանայել միմյանց հանդեպ վերաբերմունքը։ Նրա ձևակերպմամբ՝ նման իրավիճակում մարդիկ «պատռում են դիմակները», իսկ սեփական կյանքը փրկելու ցանկությունը կարող է մարդուն հասցնել նրան, որ վնասի դիմացինին։
Ովքե՞ր են մարմնավորում հերոսներին
Էկրանին տարբեր կերպարներով հանդես են գալիս Մկրտիչ Արզումանյանը, Սոս Ջանիբեկյանը, Էմմա Մանուկյանը, Ալբերտ Սաֆարյանը, Էլեն Գևորգյանը, Վիլեն Սարգսյանը, Վարշամ Գևորգյանը և Հայկ Սարգսյանը։
Մկրտիչ Արզումանյանը մարմնավորում է սպայի կերպարը։ Դերին պատրաստվելիս դերասանը ուսումնասիրել է տվյալ ժամանակաշրջանի սպաների կերպարներն ու վարքագիծը՝ կերպարին առավել համոզիչ մոտենալու համար։
Արզումանյանի համար ֆիլմի ամենակարևոր շերտերից մեկը հենց մարդու վարքագիծն է ճգնաժամային պայմաններում։ Նրա խոսքով՝ առաջին հայացքից հանդիսատեսը կարող է հերոսների գործողությունները դատապարտել, սակայն դժվար է վստահ ասել, թե նույն իրավիճակում ինքը ինչպես կվարվեր։
«Ֆիլմը մարդկանց մասին է, առաջին հայացքից ոչ ոք իրեն չի տեսնում այդ իրավիճակում, մեղադրում են, որ ինչ վատ մարդիկ են, որ իրար փորձում են ոչնչացնել, բայց չենք կարող ասել, թե մեզնից յուրաքանչյուրն ինչպես կվարվեր այդ վիճակում», - նշեց դերասանը։
Ինչի՞ մասին է ստիպում մտածել ֆիլմը
Սյուժեի առանցքային լարվածությունը ստեղծվում է այն պահին, երբ սպան հոգեբանական ճնշման միջոցով ստիպում է խնջույքի մասնակիցներին որոշել, թե իրենցից ով պետք է հանձնվի պատանդ։ Այս ընտրությունը վերածվում է ոչ միայն կյանքի ու մահվան հարցի, այլև մարդկային հարաբերությունների փորձության։
Արզումանյանը նաև ընդգծում է ստեղծագործական թիմի աշխատանքը՝ նշելով, որ Կբեյանի հետ սա իր չորրորդ համագործակցությունն է։
Ֆիլմի սցենարի ադապտացիան կատարել է Անահիտ Աղասարյանը։ Էկրանավորման ընթացքում պահպանվել է ստեղծագործության հիմնական հոգեբանական առանցքը, սակայն փոխվել են գործողությունների ժամանակն ու վայրը։ Այսպիսով՝ ֆիլմը հեռանում է պատմական կոնկրետ միջավայրից և ավելի մեծ ուշադրություն է դարձնում հերոսների ներաշխարհին ու նրանց ապրումներին։
«Գիշատիչների խնջույքը» արդյունքում դառնում է ոչ միայն պատերազմի կամ օկուպացիայի մասին պատմություն։ Այն մարդու ընտրության մասին է այն պահին, երբ սովորական բարոյական կանոնները բախվում են գոյատևելու բնազդին։ Եվ հենց այդտեղ էլ ֆիլմը հարց է ուղղում հանդիսատեսին՝ եթե ընտրությունը քոնն է լինելու, ո՞ւմ կփրկես՝ ինքդ քեզ, թե՞ դիմացինին։