Երևանի ճակատները և քաղաքի հոգին. արհեստական գեղեցկություն կամ ինքնության կորուստ
Վերջին տարիներին Երևանի կենտրոնական փողոցները հերթական վերափոխումն են ապրում: Ռեստորանները, սրճարանները և գեղեցկության սրահներն ավելի ու ավելի հաճախ են ձևավորում ճակատային մասերը արհեստական բույսերով, պլաստիկե պորտալներով և հայելային կոնստրուկցիաներով:
Այն, ինչ սկսվել էր որպես առանձին հաստատությունների էսթետիկա, վերածվել է զանգվածային երևույթի՝ քաղաքի տեսքը փոխող մի թրենդի: Եվ եթե ոմանց համար սա գրավիչ է թվում, ապա մյուսների՝ ճարտարապետների, քաղաքաշինարարների և քաղաքային միջավայրի էսթետիկայի նկատմամբ զգայուն բնակիչների համար, սա կարող է տագնապալի ազդանշան լինել:
Տուֆը որպես կոդ
Երևանը պատահական չէ, որ անվանում են «վարդագույն քաղաք»: Այս հայտնի դարձվածքն առաջացել է տուֆի շնորհիվ, որն ի սկզբանե երանգ է տվել ողջ ճարտարապետությանը: Հենց այն է ստեղծել այն ջերմ, ճանաչելի տեսքն ու քաղաքի ոգին, որի մասին ձեզ կպատմի յուրաքանչյուր երևանցի:
Ալեքսանդր Թամանյանը Երևանի գլխավոր հատակագծի իր աշխատանքային նշումներում ձևակերպել է մի միտք, որը դարձել է նրա քաղաքաշինական հայեցակարգի հիմքը. «Երևանը պետք է խոսի իր քարով»: Այսպիսով, տուֆը դարձավ այս քաղաքի տեսողական լեզուն և նրա նախահիմքը:
Այնուամենայնիվ, այսօրվա Երևանում ժամանակակից հաստատությունները ձգտում են առանձնանալ վառ դիզայնի միջոցով: Կենտրոնական փողոցներում սրճարանների, ռեստորանների և սրահների ճակատային մասերն ավելի ակտիվորեն են զարդարվում՝ փորձելով ուշադրություն գրավել վառ դեկորատիվ հնարքներով:
Մտավորականների դիրքորոշումը
«Երևան. քաղաքի կենսագրությունը» գրքի հեղինակ, գրող և լրագրող Մարկ Գրիգորյանը նման կոնստրուկցիաներին բավականին հանգիստ է վերաբերվում: Նա կարծում է, որ քաղաքը չի կարող անմասն մնալ համաշխարհային թրենդներից:
«Կարևոր է, որ նորաձևությանը հետևելը չգերակայի չափի զգացումին, իսկ գովազդային նորամուծությունները չխաթարեն քաղաքի տեսքի ներքին հավասարակշռությանը», նշում է գրողը:
Դերասան Հրանտ Թոխատյանը, ով ողջ կյանքն ապրել է Երևանում և այն համարում է աշխարհի լավագույն քաղաքը, խոստովանում է, որ սիրում է քաղաքն անկախ նրանից, թե «ինչ է այն հագել»:
«Ինձ համար, օրինակ, անընդունելի է շենքերն արտաքինից զարդարելը: Թամանյանն առանց այդ էլ քաղաքը գեղեցիկ է ստեղծել: Ավելորդ զարդարանքները նման են չափից շատ դիմահարդարման. դրա ավելցուկը վանող է», նշում է նա:
Սոցիալական մեդիայի ազդեցությունը
Ճակատների ձևավորման մեջ արհեստական ծաղիկների նկատմամբ զանգվածային տարվածությունը սկիզբ է առել 2017 թվականին Փարիզում, երբ ծաղկահարդար Լյուկ Դյուշանը ձևավորել է Maison Sauvage ռեստորանը՝ օգտագործելով ոչ բնական բույսերից կազմված հորինվածքներ:
Այս թրենդի վերելքը համընկել է այն ժամանակաշրջանի հետ, երբ Instagram-ը հաստատվել է որպես դարաշրջանի գլխավոր տեսողական կողմնորոշիչ: Թվային ժամանակի էսթետիկան, որտեղ վճռորոշ է դառնում ոչ թե այն, թե ով ես դու, այլ այն, թե ինչպիսին ես ձգտում երևալ, սկսել է գերիշխել զանգվածային գիտակցության մեջ:
Եվրոպական փորձը
Փարիզում քաղաքային իշխանությունների արձագանքը ամեն դեպքում եղավ: Քաղաքի բնակիչները բարձրացրին այն հարցը, որ Փարիզը քաղաք է ապրելու համար, այլ ոչ թե ինստագրամյան լոկացիաների հավաքածու:
Արդեն մի քանի տարի է՝ քաղաքապետարանը քննարկում է ծաղկային ճակատների համար նախատեսված սահմանափակումները՝ համարելով, որ դրանք խաթարում են պատմական քաղաքային միջավայրի ինքնությունը:
Հռոմում խիստ վերահսկողություն է գործում՝ շենքերի ճակատների ցանկացած միջամտության նկատմամբ: Վիեննայում խստորեն կարգավորվում են դեկորատիվ տարրերը, Պրահայում արգելված են քաղաքի էսթետիկան խաթարող վառ պլաստիկե հորինվածքները:
Genius loci
Թումանյան և Տերյան փողոցների խաչմերուկում գտնվող ծաղկի խանութը բավականին դժվար է չնկատել: Շենքը, որտեղ այն տեղակայված է, նախագծել է Գրիգոր Աղաբաբյանը՝ խորհրդային շրջանի ամենավառ հայ ճարտարապետներից մեկը:
Տունը նախագծելիս նա հավատարիմ է մնացել իրեն բնորոշ զսպվածությանը՝ նրբանկատորեն համադրելով զարդանախշային տարրերը տուֆե ճակատի մոնումենտալ պարզության հետ: Այդպես էր մինչև 2009 թվականը, քանի դեռ այստեղ չէր հայտնվել ծաղկի խանութը:
Հանրային քննարկում
Գրաֆիկ-նկարիչ և դիզայներ Իգոր Գուրովիչը համոզված է, որ ազատ հասարակության տեսանկյունից կարևոր է, որ քաղաքը թույլ տա քաղաքացիներին ինչ-որ բան անել իր հետ: Սոցիալական հնարավորությունն ավելի կարևոր է, քան ուղղակի արգելքները:
«Անհնար է պայքարել վատ ճաշակի դեմ, բայց կարելի է փոխազդել քաղաքի հետ և սահմանել նորմատիվներ: Կարգավորել պետք է ոչ թե ճաշակը, այլ կանոնները», նշում է նա:
Ո՞վ է մեղավոր և ի՞նչ անել
Հայաստանի քաղաքաշինական օրենսդրության մեջ և Երևանի քաղաքապետարանի 2007 թվականի որոշման մեջ գոյություն ունեն ճարտարապետական միջավայրին վերաբերող նորմեր և պահանջներ: Այնուամենայնիվ, գործնականում կարգավորող նորմերը չեն գործում, վերահսկողությունն անարդյունավետ է:
Այսօրվա Երևանը կենդանի, ժամանակակից քաղաք է, այն տեղում չի դոփում: Եվ եթե նրա ճարտարապետական հայեցակարգը դեռևս գոյություն ունի, ապա այսօր այն, ավաղ, լիարժեք չի գործում:
Փաստացի չկա մի համակարգ, որը թույլ կտար ներդաշնակորեն կառուցել քաղաքի տեսողական լեզուն՝ ոչ թե կոնսերվացնելով, այլ վերաիմաստավորելով ու զարգացնելով նրա ինքնությունը:
Որպեսզի քաղաքը չլուծվի արհեստական ծաղիկների շղթաների հետևում, նրան անհրաժեշտ է իմաստավորված մոտեցում: Գլխավոր հարցը մնում է պարզ. ինչպիսի՞ն ենք մենք ուզում տեսնել վաղվա Երևանը և ի՞նչ կփոխանցենք հաջորդ սերունդներին: