Շքեղ ժամացույցները վաղուց դադարել են լինել միայն կարգավիճակի խորհրդանիշ։ Այսօր դրանք ընկալվում են որպես լիարժեք ներդրումային ակտիվներ՝ արվեստի գործերի և հնաոճ իրերի կողքին։ Goldman Sachs-ը, հարգարժան ֆինանսական հաստատությունը, առաջին անգամ հրապարակել է հատուկ ուղեցույց՝ նվիրված շքեղ ժամացույցների և զարդերի գնման ու հավաքագրման արվեստին։ Այս քայլը վկայում է, որ նույնիսկ ամենապահպանողական ֆինանսական շրջանակներում ժամացույցներն այլևս պարզապես զարդարանք չեն, այլ ժամանակի ընթացքում արժեք կուտակող ժառանգություն։
Ինչո՞ւ է Goldman Sachs-ը սկսել խոսել ժամացույցների մասին
Ուղեցույցը կազմել է Goldman Sachs Family Office-ի արվեստի և հավաքածուների ռազմավարության ղեկավար Մոնիկա Հեսլինգտոնը։ Նրա խոսքով՝ բանկը երկար տարիներ կենտրոնացած էր բացառապես արվեստի շուկայի վրա, սակայն վերջին շրջանում հարուստ ընտանիքների երիտասարդ սերունդը սկսել է առանձնահատուկ հետաքրքրություն ցուցաբերել ժամացույցների նկատմամբ։ Համավարակի տարիներին Goldman Sachs-ը ուսումնասիրում էր այլընտրանքային ակտիվների լայն շրջանակ՝ գինիներից և դասական մեքենաներից մինչև Hermès պայուսակներ և նույնիսկ Pokémon քարտեր։ Սակայն ժամացույցների հանդեպ հետաքրքրությունը չմարեց համավարակի ավարտից հետո, ինչը խոսում է դրանց խորը և մնայուն գրավչության մասին։
Ժամացույցները՝ սրտի թելադրանքով, թե՞ մտքի հաշվարկով
Ժամացույցներն ունեն մի յուրահատկություն, որը դրանք տարբերում է բաժնետոմսերից կամ անշարժ գույքից։ Դրանք գնվում են ոչ միայն մտքով, այլև սրտով։ Կարող է լինել նվեր, ընտանեկան մասունք կամ երազանք, որը մարդը կրել է իր ողջ կյանքում։ Այդ պատճառով գնորդները հաճախ մոտենում են նման գնումներին առանց սառը վերլուծական մտածելակերպի։ Սակայն երբ խոսքը վերաբերում է զգալի գումարների, երկրորդային շուկայի կամ աճուրդի, իրավիճակն արմատապես փոխվում է։
«Եթե դուք պատրաստվում եք ծախսել այդքան գումար, ապա դուք ցանկանում եք, որ այն պահպանի իր արժեքը ժամանակի ընթացքում», - ասում է Հեսլինգտոնը։
Goldman Sachs-ի առաջին խորհուրդը պարզ է, բայց հիմնարար. գնելուց առաջ պետք է հստակ գիտակցել՝ ինչու է ձեզ անհրաժեշտ այդ ժամացույցը։ Արդյո՞ք այն կդառնա առօրյա ուղեկից, ապագա հավաքածուի հիմք, թե՞ ընտանեկան ժառանգություն, որը մի օր կփոխանցվի հաջորդ սերնդին։ Այս հարցի պատասխանից է կախված ուսումնասիրության խորությունը գնումից առաջ։
Հինգ չափանիշ, որոնք որոշում են ժամացույցի արժեքը
Բանկը զգուշացնում է, որ հայտնի ապրանքանիշը ինքնին երաշխիք չէ։ Յուրաքանչյուր ժամացույց պետք է գնահատվի անհատապես։ Նույնիսկ հեղինակավոր ապրանքանիշը, որը վատ վիճակում է, կարող է կասկածելի ներդրում լինել։ Goldman Sachs-ը միտումնավոր խուսափում է «ճիշտ» ապրանքանիշերի ցուցակ կազմելուց, քանի որ դա կեղծ անվտանգության զգացում կստեղծի։ Փոխարենը՝ բանկը առանձնացնում է հինգ հիմնական չափանիշ.
- Հազվագյուտություն. ժամացույցը եզակի է, թե արտադրվում է չափազանց սահմանափակ քանակությամբ։
- Պատմական նշանակություն. մոդելն ունի՞ հետաքրքիր պատմություն, ստուգված ծագում կամ կապ կարևոր իրադարձության հետ։
- Կատարման վարպետություն. որքանո՞վ են բացառիկ դիզայնը, մեխանիկան և աշխատանքը։
- Վիճակ. պահպանվե՞լ են արդյոք բնօրինակ մասերն ու բաղադրիչները։
- Իսկականություն. կա՞ն ժամացույցի ծագումն ու բնօրինակությունը հաստատող հուսալի փաստաթղթեր։
Երբ պապիկի ժամացույցը դառնում է ժառանգության մաս
Ուղեցույցի առանձին բաժինը նվիրված է հավաքածուների ժառանգմանը։ Սա հատկապես արդիական թեմա է, քանի որ Հեսլինգտոնի հաճախորդների թվում են ինչպես սկսնակ հավաքորդներ, այնպես էլ ընտանեկան ժամացույցների սեփականատերեր, որոնք մի օր պետք է բաժանվեն ժառանգների միջև։ Խնդիրն այն է, որ ժամացույցները չեն կարող բաժանվել այնքան հեշտությամբ, որքան ներդրումային պորտֆելը։
«Դուք չեք կարող ժամացույցները բաժանել այնպես, ինչպես բաժանում եք բաժնետոմսերի պորտֆելը», - ասում է նա։ «Ոչ ոք չի վիճում այն մասին, թե ով է ստանում Կալիֆոռնիայի մունիցիպալ պարտատոմսերը, և ով՝ Նյու Յորքի»։
Բանկը խորհուրդ է տալիս պահպանել բոլոր բնօրինակ փաստաթղթերը, վարել հավաքածուի մանրամասն և պարբերաբար թարմացվող գույքագրում, նախապես կազմակերպել ապահովագրությունը և պարբերաբար թարմացնել գնահատումը։ Ընթացիկ գնահատումը ոչ միայն օգնում է որոշել շուկայական արժեքը, այլև ավելի ճշգրիտ հաշվարկել հնարավոր հարկերը և իրացվելիությունը։
Նույնիսկ սպասարկումը կարող է ազդել միլիոնների վրա
Բանկը հատուկ ուշադրություն է դարձնում ժամացույցների պահպանմանը։ Վերանորոգման կամ սպասարկման ժամանակ բնօրինակ արտաքին մասերը չպետք է փոխարինվեն առանց սեփականատիրոջ համաձայնության։ Որոշ դեպքերում նման փոխարինումները կարող են զգալիորեն նվազեցնել մոդելի հավաքորդական արժեքը։ Այլ կերպ ասած, նույնիսկ սիրելի ժամացույցը «բարելավելու» փորձը կարող է ի վերջո հանգեցնել դրա արժեքի կորստի։
Hermès-ից մինչև Պիկասո. «կրքոտ ակտիվների» միասնական սկզբունքները
Goldman Sachs-ը ընդգծում է, որ ժամացույցների և զարդերի նկատմամբ կիրառվող սկզբունքները վերաբերում են նաև այլ «կրքոտ ակտիվների»՝ արվեստի գործերի, պայուսակների, գինու, դասական մեքենաների։ Hermès-ի հազվագյուտ պայուսակը, Պիկասոյի նկարը կամ F.P. Journe ժամացույցը պահանջում են, որ գնորդը մոտենա նույն կերպ՝ գնահատելով որակը, իսկությունը, վիճակը, ծագումը և պոտենցիալ ներդրումային արժեքը։
Հեսլինգտոնը, սակայն, նշում է ժամացույցների և արվեստի գործերի միջև կարևոր տարբերություն։
«Գրեթե բոլորը ժամացույց ունեն», - ասում է նա։ «Մուտքի արգելքը մի փոքր ավելի ցածր է։ Ժամացույցները նույն զգացողությունը չեն առաջացնում, ինչ թանգարանը կամ պատկերասրահը»։
Ժամացույցները զբաղեցնում են ավելի փոքր տարածք, դրանց շուկան զգալիորեն ավելի լայն է, և հավաքորդության մեջ մուտք գործելու արգելքը հաճախ ավելի ցածր է։ Արվեստի գործը գնահատելու համար պետք է հասկանալ դրա պատմությունը, խորհրդանիշը և համատեքստը։ Մյուս կողմից, ժամացույցները կարելի է հասկանալ և սիրել պարզապես դրանց մեխանիզմը, դիզայնը և արհեստագործությունը ուսումնասիրելով։
Մինչև 100 միլիոն դոլար մեկ ժամացույցի համար. ե՞րբ կգա այդ օրը
Կա ևս մեկ պատճառ, թե ինչու են ժամացույցները ներկայումս արվեստից մի փոքր այլ լիգայում՝ գների սանդղակը։
«Շատ երկար ժամանակ արվեստի գործերը վաճառվում էին 50 միլիոն, 100 միլիոն, 450 միլիոն դոլարով», - նշում է Հեսլինգտոնը։
100 միլիոն դոլարով վաճառվող ժամացույց դեռևս գոյություն չի ունեցել։ Եվ սա այն դեպքում, երբ, նրա կարծիքով, շքեղ ժամացույցների կատեգորիան դեռևս հետ է մնում արվեստի շուկայից։ Բայց գուցե հենց նման գնային ռեկորդների ի հայտ գալն է, որը վերջապես կփոխի ժամացույցների՝ որպես ներդրումային ակտիվի, ընկալումը։
Առայժմ հավաքորդներին մնում է կենտրոնանալ ոչ միայն թվատախտակի վրա պատկերված հայտնի անվան, այլև հազվագյուտության, պատմության, վիճակի, վարպետության և իսկության վրա։ Հինգ չափանիշներ, որոնք, ըստ Goldman Sachs-ի, կարող են գեղեցիկ իրը վերածել արժեքավոր ակտիվի, որը կարող է փոխանցվել հաջորդ սերնդին։ Այսպիսով, ժամացույցը դառնում է ոչ միայն ժամանակը չափող մեխանիզմ, այլ ժառանգության և հիշողության կենդանի վկայություն։