Երևանը, ինչպես միշտ, դառնում է խոհուն երկխոսության վայր՝ ճարտարապետության, հիշողության և տեխնոլոգիայի միջև։ Սեպտեմբերի 24-ին Առնո Բաբաջանյան համերգասրահում տեղի ունեցած SHARE Armenia 2026 միջազգային ֆորումը հավաքեց տասնյակ երկրների ճարտարապետների՝ քննարկելու այն հարցերը, որոնք այսօր որոշում են մեր քաղաքների ապագան։ Ինչպե՞ս կարող է արհեստական բանականությունը նախագծել քաղաք, ինչպե՞ս պահպանել անցյալի շունչը նոր կառույցներում, և արդյո՞ք հայկական ճարտարապետությունը պատրաստ է ընդունելու այս մարտահրավերները։
Արհեստական բանականությունը՝ ճարտարապետի գործընկեր, թե՞ մրցակից
Ֆորումի գլխավոր թեմաներից մեկը արհեստական բանականության դերն էր ճարտարապետական ստեղծագործության մեջ։ Ալգորիթմներն այսօր կարող են րոպեների ընթացքում առաջարկել տասնյակ ճակատային տարբերակներ, վերլուծել տվյալներ և արագացնել նախագծման սկզբնական փուլերը։ Սակայն, ինչպես ընդգծվեց ֆորումում, մեքենան չի կարող որոշել, թե ինչ պատմություն պետք է պատմի շենքը, կամ ինչու է այն անհրաժեշտ տվյալ վայրում։ Ճարտարապետի դերը տեղափոխվում է խնդրի սահմանման և վերջնական լուծման պատասխանատվության վրա։ Այս հարցը հատկապես կարևոր է հայկական իրականության մեջ, որտեղ յուրաքանչյուր քար շունչ է կրում մեր պատմությունից։
Քաղաքային հիշողությունը՝ որպես նախագծման հիմք
Երևանի համար ճարտարապետական ժառանգության հարցը առանցքային է։ Նոր շենքերը կանգնում են խորհրդային կառույցների, պատմական թաղամասերի և արդեն իսկ ձևավորված քաղաքային տարածքների կողքին։ Ֆորումում ընդգծվեց, որ անցյալի պատճենումը պարտադիր չէ, այլ կարևոր է հասկանալ, թե ինչու է կառույցը ստացել իր տեսքը, ինչ գործառույթ է կատարում և ինչպես է այն դառնում վայրի մաս։ Վայրի պատմությունը դառնում է նախագծման անբաժան մաս՝ ստեղծելով անսպասելի և խորը կապեր ավանդույթի հետ։
Քաղաքային հիշողությունը՝ որպես ինտերիեր
THINK Architectural Bureau-ի հիմնադիր Տաթևիկ Գուլհասյանը ներկայացրեց «Beyond Beauty: Designing Stories» թեման՝ խոսելով ճարտարապետության՝ որպես հուզական փորձառության մասին։ Նա բերեց «Սիրելիս» ռեստորանի օրինակը, որտեղ վերստեղծվել է խորհրդային Երևանի մթնոլորտը՝ թատերական բեմի, տաղավարի և ֆիլհարմոնիայի նախասրահի տարրերով։ Անդրադարձնող մետաղական մակերեսները ստեղծում են «ուրվական հիշողության» էֆեկտ, իսկ լույսը՝ թատերական տրամադրություն։ Սա վկայում է, որ ճարտարապետությունը կարող է դառնալ ժամանակի և հիշողության կենդանի վկայություն։
Փայտը՝ որպես հայկական շինարարության նոր խոստում
Մարիաննա Կարապետյանը «Electric Architects» ընկերությունից ներկայացրեց զանգվածային փայտանյութից կառուցված նախագծեր՝ TUMO Masis և Arleam Farm։ Այս նախագծերը ոչ միայն այլընտրանք են բետոնին, այլև վերանայում են հայկական շինարարության ավանդական մոտեցումները։ Փայտե կառույցները թույլ են տալիս մոդուլյարություն և ճկունություն՝ միաժամանակ հարց բարձրացնելով շենքի կյանքի ցիկլի և կայունության մասին։ Սա կարևոր քայլ է դեպի ավելի պատասխանատու ճարտարապետություն։
Կարո՞ղ է Zaha Hadid Architects-ը գալ Երևան
Ֆորումի հյուրերից էր Zaha Hadid Architects-ի ներկայացուցիչ Ֆիլիպո Իննոչենտին։ Նա խոսեց ժամանակակից ճարտարապետության մարտահրավերների մասին, իսկ NEWS.am STYLE-ին տված հարցազրույցում անդրադարձավ Երևանում աշխատելու հնարավորությանը։ Թեև կոնկրետ նախագիծ դեռ չկա, նման համագործակցությունը կարող է նոր հեռանկարներ բացել քաղաքի համար՝ միավորելով միջազգային փորձը տեղական համատեքստի հետ։ Երևանը՝ իր խորհրդային ժառանգությամբ, պատմական կենտրոնով և զարգացող տարածքներով, կարող է դառնալ հետաքրքիր փորձադաշտ համաշխարհային ճարտարապետության համար։
Ի՞նչ է սպասվում հայկական ճարտարապետությանը
SHARE Armenia 2026-ը ցույց տվեց, որ հայկական ճարտարապետությունը կանգնած է կարևոր խաչմերուկում։ Տեխնոլոգիաները, նյութերը և միջազգային փորձը նոր հնարավորություններ են բացում, սակայն առանցքային է մնում մեր պատմության և մշակույթի հետ երկխոսությունը։ Ֆորումը հաստատեց, որ ճարտարապետությունը չի ավարտվում էկրանին. այն շոշափելի է, այն շնչում է մեր քաղաքների հետ միասին։ Եվ միայն այն ճարտարապետը, ով կարողանում է լսել անցյալի շշուկը, կարող է կերտել ապագա, որը կարժանանա մեր ժառանգներին։