Ի՞նչն է մարդուն իսկապես մեծ դարձնում՝ հանճարը, թե՞ ճիշտ ժամանակին ճիշտ տեղում լինելու բախտը։ Այս հարցին է պատասխանում ամերիկացի գիտնական և Պուլիցերյան մրցանակի դափնեկիր Ջարեդ Դայմոնդը իր նոր գրքում՝ «Շահույթ, մարգարեներ, մարզիչներ և թագավորներ»։
Դայմոնդը, ով հայտնի է իր միջառարկայական մոտեցմամբ, ուսումնասիրում է պատմության ընթացքի վրա անհատների ազդեցության հարցը։ Նա առաջարկում է «Համլետի թեստը»՝ մտային փորձ, որը թույլ է տալիս գնահատել, թե արդյոք պատմական դեմքը եզակի էր, թե նրա տեղը կարող էր զբաղեցնել մեկ ուրիշը։
Ի՞նչ է առաջարկում Դայմոնդը
Գրքում հեղինակը քննում է «Մեծ մարդու տեսությունը» և դրա հակառակ տեսակետը։ Նա պնդում է, որ երբեմն անհատն իսկապես փոխում է պատմությունը, իսկ երբեմն՝ ոչ։ Օրինակ, Ուիլյամ Շեքսպիրի դեպքում Դայմոնդը համոզված է, որ միայն նա կարող էր գրել «Համլետը», քանի որ նրա տաղանդը եզակի էր։
Ինչո՞ւ Բեզոսը դարձավ առցանց մանրածախ առևտրի թագավորը
Ջեֆ Բեզոսի հաջողությունը, ըստ Դայմոնդի, պայմանավորված էր հանգամանքների և անձնական որակների համադրությամբ։ 1993 թվականին ինտերնետի օգտագործումը աճել էր 2300 տոկոսով, ինչը Բեզոսին հուշեց ստեղծել «ամեն ինչի խանութ» հասկացությունը։ Նա հիմնադրեց Amazon-ը՝ սկսելով ընդամենը 10,000 դոլարով, իսկ այսօր ընկերության արժեքը գնահատվում է մոտ 2.8 տրիլիոն դոլար։
Չինգիզ խանին օգնեց անձրևը
Զարմանալի է, բայց Չինգիզ խանի հաջողությունը, ըստ Դայմոնդի, մեծապես կախված էր կլիմայից։ 13-րդ դարում Մոնղոլիայի տափաստաններում անձրևների առատությունը հանգեցրեց խոտի, կենդանիների և ձիերի քանակի աճին, ինչը թույլ տվեց մոնղոլներին դառնալ հմուտ հեծյալներ։ Եթե Չինգիզ խանը ծնվեր 20 տարի առաջ, նրա կարողությունները կարող էին անօգուտ լինել։
Մարդը, որը հարստացրեց Բոտսվանան
Գրքի կարևոր դրվագներից մեկը նվիրված է Բոտսվանայի առաջին նախագահ Սերեցե Խամային։ Նա կարողացավ երկրի ադամանդի պաշարները վերածել համազգային բարգավաճման հիմքի՝ ստեղծելով երկարաժամկետ ներդրումային հիմնադրամ և արդյունավետ քաղաքացիական ծառայություն։ Խաման ապացուցեց, որ կատարյալ մարդ է ճիշտ տեղում և ճիշտ ժամանակին։
Ինչո՞ւ քրիստոնեությունը դարձավ համաշխարհային կրոն
Դայմոնդը անդրադառնում է նաև կրոնի տարածմանը։ Նա պնդում է, որ քրիստոնեության հաղթարշավը պայմանավորված էր Հիսուսի ուսմունքներով, որոնք ընդգրկում էին բոլոր խավերը, և Պողոս առաքյալի կազմակերպչական ջանքերով։ Հռոմեական կայսրությունում գրագիտության տարածումը և Կոստանդին կայսեր որոշումը նույնպես կարևոր դեր խաղացին։
Ի՞նչ է մեզ սովորեցնում Դայմոնդը
«Շահույթ, մարգարեներ, մարզիչներ և թագավորներ» գիրքը մեզ կոչ է անում խորհելու մարդկային մեծության բնույթի մասին։ Դայմոնդը ցույց է տալիս, որ պատմությունը ձևավորվում է ինչպես անհատների, այնպես էլ հանգամանքների կողմից։ Հայ ժողովուրդը, որը դարեր շարունակ դիմակայել է բազմաթիվ փորձությունների, հատկապես լավ գիտի, թե որքան կարևոր է ճիշտ ժամանակին ճիշտ տեղում լինելը։ Մեր պատմությունը լի է օրինակներով, երբ մեկ մարդու քաջությունը փոխել է ամբողջ ազգի ճակատագիրը։
Գիրքը թարգմանված է բազմաթիվ լեզուներով և արդեն իսկ մեծ հետաքրքրություն է առաջացրել ընթերցողների շրջանում։ Այն մատչելի է նաև հայերեն թարգմանությամբ՝ տեղական գրախանութներում։