Երևանը, սեպտեմբերի 24-ին, դարձավ ճարտարապետական մտքի հանդիպման վայր, ուր համախմբվել էին նրանք, ովքեր սովոր են քաղաքը տեսնել ոչ միայն վերևից, այլև նրա խորքից։ Աշխարհահռչակ բրիտանական Zaha Hadid Architects ընկերության տնօրեն Ֆիլիպո Իննոչենտին SHARE Armenia 2026 ֆորումի գլխավոր բանախոսներից էր՝ իր հետ բերելով մի տեսլական, որն անցնում է սովորական ճարտարապետության սահմաններից։
Իննոչենտիի ելույթը կենտրոնացած էր ոչ թե շենքերի գեղեցկության, այլ դրանց շրջապատի վրա։ Նրա ընկալմամբ՝ երկաթուղային կայարանը պարզապես գնացք նստելու վայր չէ, օդանավակայանը՝ տերմինալ, իսկ ենթակառուցվածքները չպետք է մեկուսացված լինեն քաղաքից։ Դրանք կարող են կապել թաղամասերը, ստեղծել նոր հանրային տարածքներ և վերափոխել մարդու առօրյան։
Այս թեման առանձնահատուկ արդիական էր Երևանի համար, որն իր պատմական շերտերով ու ժամանակակից մարտահրավերներով կանգնած է ինքնության պահպանման և զարգացման խաչմերուկում։ Իննոչենտին որևէ կոնկրետ նախագիծ չներկայացրեց Հայաստանի մայրաքաղաքի համար, սակայն հրավիրեց լսարանին իր լուծումները դիտարկել Երևանի տեսանկյունից։
Ի՞նչ տպավորություն է թողնում Երևանը Zaha Hadid Architects-ի տնօրենի վրա
«Սա իմ առաջին այցը չէ Երևան։ Բայց, ինչպես հաճախ է պատահում, երկրորդ անգամ ավելի ուժեղ եմ նկատում վայրի գեղեցկությունը։ Օրինակ, այս անգամ ես հասկացա, թե որքան գեղեցիկ են քաղաքի որոշ թաղամասեր։ Մենք ուրախ կլինենք նպաստել քաղաքի զարգացմանը և այստեղ որոշ նախագծեր իրականացնել», - ասաց Իննոչենտին՝ ֆորումում ընդգծելով ընկերության մի քանի նախագծեր, որոնք կարելի է համեմատել Երևանի մասշտաբների և համատեքստի հետ։
Դրանց թվում էր Վիլնյուսի նոր տերմինալը՝ տրանսպորտային ճարտարապետության օրինակ, որը ոչ միայն սպասարկում է ուղևորներին, այլև կապում է քաղաքի տարբեր մասերը։ Իննոչենտին ներկայացրեց նաև քաղաքային միջավայրին ինտեգրված բազմաֆունկցիոնալ համալիրներ և հանրային տարածքներ՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող են ZHA-ի սկզբունքները հարմարեցվել Երևանի կառուցվածքին ու բնույթին։
Ինչպե՞ս կարող է արդիականացվել «Զվարթնոց» օդանավակայանը
«Զվարթնոցը» խորհրդային մոդեռնիզմի ամենաճանաչելի օրինակներից է Հայաստանում։ Հարցին, թե ինչպես կմոտենար նման շենքի արդիականացմանը, Իննոչենտին պատասխանեց. «Սովորաբար, միշտ պետք է սկսել տեխնիկական հարցերից։ Նախևառաջ անհրաժեշտ է հասկանալ օդանավակայանի իրական կարիքները և դրա ընդլայնման անհրաժեշտությունը՝ քաղաքի աճին համապատասխան։ Այս տեսանկյունից կարելի է ընտրել ճարտարապետական մոտեցում՝ ընդլայնել, վերակառուցել, ավելացնել նոր հատվածներ կամ վերափոխել առկա շենքը»։
Ինչպե՞ս պահպանել քաղաքի ինքնությունը ժամանակակից ճարտարապետության մեջ
Իննոչենտին ընդգծեց, որ ժամանակակից ճարտարապետությունը պետք է կառուցվի գոյություն ունեցողի վրա։ «Խոսքը գոյություն ունեցող ճարտարապետությանը նոր տարրեր ավելացնելու մասին է։ Այսօր, կայունության և վերօգտագործման աճող կարևորության շնորհիվ, ավելի ու ավելի շատ հնարավորություններ կան համատեղելու փոքր, նորարարական միջամտությունները գոյություն ունեցող ճարտարապետության պահպանման և վերաիմաստավորման հետ։ Երբեմն քաղաքի ապագան սկսվում է անցյալը չքանդելուց, դրա հետ աշխատել սովորելուց»։
Արհեստական բանականությունը ճարտարապետության մեջ. վախ և հնարավորություն
Խոսելով արհեստական բանականության մասին՝ Իննոչենտին անդրադարձավ ստեղծագործականության էությանը։ «Ստեղծագործության մեջ կա մի պահ, երբ հանկարծ հայտնվում է ինչ-որ բան, որը դուք նույնիսկ չէիք կարող պատկերացնել։ Դա հայտնագործության պահ է, անակնկալի պահ։ Հետաքրքիր է՝ արդյոք արհեստական բանականության գործիքների տարածումը, որոնք թույլ են տալիս կանխատեսել ճարտարապետական արդյունքները, այս պահը կդարձնի պակաս հզոր և պակաս տպավորիչ»։
Նա խոստովանեց, որ ճարտարապետների շրջանում մտահոգություն կա. «Կարծում եմ՝ մենք բոլորս մտահոգված ենք այն ռիսկով, որ մարդիկ կդառնան ավելի ծույլ, և որ արհեստական բանականությունը կզրկի մեզ ինքնուրույն մտածելու անհրաժեշտությունից։ Սա, իմ կարծիքով, մեզ ամենաշատն է վախեցնում։ Բայց, իհարկե, իմ ոլորտում աշխատող բոլորը պատրաստ են ուսումնասիրել արհեստական բանականության բացած հնարավորությունները՝ բարձրորակ ճարտարապետություն ստեղծելու համար»։
Zaha Hadid-ի ժառանգությունը և ոգեշնչման աղբյուրները
Հարցին, թե կա՞ արդյոք նախագիծ, որը հատկապես հավակնոտ էր, Իննոչենտին պատասխանեց. «Բոլոր նախագծերը։ Մենք միշտ սկսում ենք այս մոտեցմամբ. մենք փորձում ենք անել այնպիսի բան, որը ոչ ոք երբեք չի արել կամ տեսել։ Հետևաբար, յուրաքանչյուր նախագիծ դառնում է չափազանց բարդ իր իրականացման և կառուցման առումով»։
Ինչ վերաբերում է ոգեշնչմանը, նա նշեց. «Ես սիրում եմ, որ այս մասնագիտությունը շարունակում է ինձ հնարավորություն տալ մնալ տեխնոլոգիաների առաջատար դիրքերում և լինել այս զարգացման գործընթացի մի մասը»։
Երևանի համար սա հույսի ուղերձ է. համաշխարհային ճարտարապետական միտքը պատրաստ է ներդնել իր փորձը՝ պահպանելով քաղաքի հոգին։ Թե ինչպես կզարգանան իրադարձությունները, ցույց կտա ժամանակը, բայց այս հանդիպումը կարող է դառնալ նոր գլխի սկիզբ մեր մայրաքաղաքի պատմության մեջ։