«Արտոյի երկիրը». Սփյուռքի ուրվականային Հայաստանը, կամ երբ ցավը դառնում է միակ իրականությունը
Լոկարնոյի կինոփառատոնը բացած «Արտոյի երկիրը» ֆիլմը, որի ռեժիսորն է Թամարա Ստեփանյանը, հայ հանդիսատեսին ներկայացնում է մի Հայաստան, որը գոյություն ունի միայն սփյուռքի հավաքական հիշողության մեջ՝ ավերակների ու տրավմայի խառնարանում: Սա ֆրանս-հայկական դրամա է, որը, չնայած իր նկարահանման վայրերին ու անձնական պատմություններին, մնում է արտաքին հայացք՝ եվրոպական ակնոցով նայող մի երկրի, որն այլեւս չկա:
Ի՞նչ է պատմում «Արտոյի երկիրը» ֆիլմը
Գլխավոր հերոսուհի Սելինը՝ ֆրանսուհի, որը մարմնավորում է Կամիլ Կոտեն, առաջին անգամ ոտք է դնում Հայաստան՝ իր մահացած ամուսնու՝ Արտոյի հայրենիքը բացահայտելու համար: Արտոն, որին խաղում է Դենի Լավանը, առեղծվածային կերպար է. նրա անցյալը լի է ստերով ու կեղծ փաստաթղթերով: Պարզվում է, որ նա փախել է պատերազմից, թողել ծնողներին ու սիրեցյալին՝ Զառա Ամիր Էբրահիմիի մարմնավորած կերպարին, եւ Ֆրանսիայում նոր կյանք սկսել: Սելինը, իր երեխաների հետ միասին, ստիպված է վերականգնել այդ մարդու իրական դեմքը՝ նրա ընտանիքի, ընկերների ու ծանոթների պատմությունների միջոցով, կարծես կոտրված հեռախոսով խոսելով:
Ինչպե՞ս է ֆիլմը պատկերում Հայաստանը
Ֆիլմը փորձում է ընդգրկել մի քանի խոշոր իրադարձություններ՝ 1988 թվականի Սպիտակի երկրաշարժը, 1990-ականների ղարաբաղյան պատերազմը եւ 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմը: Սակայն այս բազմազանությունը խառնաշփոթ է ստեղծում. անձնական դրամաները խառնվում են դասագրքային ոճով ներկայացված պատմական իրադարձություններին: Արդյունքում, Հայաստանը ներկայացվում է որպես հավերժական վշտի ու ավերակների երկիր, որտեղ ժամանակը կանգ է առել 1990-ականների ու 2000-ականների միջեւ: Ֆիլմի ստեղծողները, ըստ երեւույթին, Հայաստանի մասին գիտեն այնքան, որքան Սելինը՝ համատեքստի վակուումում հայտնված մի օտարական:
Ինչու՞ է ֆիլմը քննադատվում
Խնդիրն այն չէ, որ ֆիլմը ցույց է տալիս ավերակներ ու լքված գործարաններ. այդ ամենը եղել է: Խնդիրն այն է, որ այս պատկերը ներկայացվում է որպես ժամանակակից հայկական իրականություն: Մինչդեռ Հայաստանը վերջին տարիներին ակտիվորեն հեռանում է «զոհ ազգի» այդ պարտադրված կերպարից: «Արտոյի երկիրը» ստեղծում է մի մռայլ, անհույս պատկեր, որը գոյություն ունի բացառապես սփյուռքահայերի երեւակայության մեջ՝ հիմնված անցյալի աղետների վրա: Անհնար է անվերջ կառուցել ժամանակակից Հայաստանի պատկերը՝ միայն անցյալի ցավով սնվելով:
Հաճախ տրվող հարցեր
Ո՞րն է ֆիլմի գլխավոր թերությունը
Ֆիլմը փորձում է միաժամանակ անդրադառնալ մի քանի խոշոր պատմական իրադարձությունների, սակայն չի խորանում դրանցից ոչ մեկի մեջ: Արդյունքում ստացվում է խառնաշփոթ պատմություն, որը չի կարողանում ո՛չ անձնական դրաման պատմել, ո՛չ էլ ազգային ողբերգությունները բացահայտել:
Ինչպե՞ս է ֆիլմը ներկայացնում սփյուռքի տեսակետը
Ֆիլմը սփյուռքի հավաքական հիշողության արդյունք է, որտեղ Հայաստանը մնում է ավերակների ու տրավմայի մեջ՝ առանց ժամանակակից զարգացումների: Սա սփյուռքի կողմից ստեղծված մի ուրվականային երկիր է, որը գոյություն ունի միայն նրանց երեւակայության մեջ:
Ինչու՞ է ֆիլմը կարեւոր հայ հանդիսատեսի համար
Ֆիլմը կարեւոր է, քանի որ ցույց է տալիս, թե ինչպես է սփյուռքը տեսնում Հայաստանը՝ հիմնվելով միայն անցյալի ցավի վրա: Այն հիշեցնում է, որ մենք պետք է ազատվենք զոհի կերպարից եւ նայենք առաջ՝ կառուցելով նոր իրականություն:
«Արտոյի երկիրը» այլեւս գոյություն չունի, ինչպես ինքը՝ Արտոն: Ժամանակն է նայելու նոր Հայաստանին: