Երբեմն ճակատագիրը սխալվում է, որպեսզի մեզ տանի դեպի ճշմարիտ ուղին։ Սամվել Հայրապետյանի պատմությունը վկայում է, որ երաժշտության մեջ ամեն ինչ նախախնամություն է։ Մանուկ հասակում դաշնակահարության համար նրա մատները «չափազանց կարճ» համարվեցին, սակայն այս մերժումը նրան բերեց ջութակի գիրկը։ Այսօր Կրասնոդարի երկրամասի վաստակավոր արտիստը վիրտուոզ ջութակահար է, գործիքավորող և ջութակագործ, որի ձեռքերով ստեղծվել է 64 գործիք։ Նրա երգացանկը ձգվում է Բախից մինչև Queen, հայկական մեղեդիներից մինչև Nirvana։ Նոյեմբերի 1-ին Երևանում՝ Արամ Խաչատրյանի անվան համերգասրահում, նա կներկայացնի իր երաժշտական աշխարհի խորքերը՝ միաձուլելով դասականը, ռոքը և հայկական հոգին։
Գործիքը, որն ընտրեց նրան
Սամվել Հայրապետյանի երաժշտական ճանապարհը սկսվեց մի պատահականությամբ, որը կարծես Աստծո կամքն էր։ «Մայրս ինձ տարավ դաշնամուրի դասերի։ Ասացին, որ ականջս լավ է, բայց մատներս կարճ են դաշնակահարի համար։ Նա հուսահատ դուրս եկավ։ Ավտոբուսի կանգառում տեսավ մի աղջկա՝ ջութակի պատյանով, և հարցրեց՝ արդյոք իմ մատները հարմար են ջութակին։ Նա պատասխանեց՝ հիանալի մատներ ունի։ Մայրս անմիջապես ինձ տարավ ապագա ուսուցչի մոտ, և երկրորդ օրը ես արդեն դասի էի»։
Սամվելը մեկ տարի շարունակեց դաշնամուր նվագել, բայց ջութակը նրան նորից գրավեց։ «Ես սիրում էի դաշնամուրը, բայց ջութակը կոչ էր»։ Այս կոչը նրան տարավ ավելի հեռու, քան պարզապես նվագելը. նա ուզում էր հասկանալ գործիքի հոգին՝ նրա փայտը, ձևը, ձայնը։
Իր սեփական ձայնի որոնումներում
Ջութակագործության արվեստին նրա ծանոթությունը սկսվեց վարպետ Վալերի Աբրամովի արհեստանոցից։ Աբրամովը նրան նվիրեց ջութակ, որը Սամվելը պահեց երկու տարի։ Երբ նա հոր հետ գնաց Սամարղանդ՝ տեսնելու վարպետին, պարզվեց, որ Աբրամովն արդեն մահացել էր։ «Ես տեսա նրա արհեստանոցը, խնդրեցի հուշանվեր, և նրա մայրը ինչ-որ բան տվեց։ Տուն վերադարձա ոգեշնչված։ 21 օրում պատրաստեցի իմ առաջին ջութակը։ Երկրորդը քանդեցի և նորից սկսեցի. դա իմ ուղին էր»։
Այսօր նա ստեղծել է 64 գործիք՝ երեք ալտ, մեկ թավջութակ, մնացածը՝ ջութակներ։ Դրանք ցրված են աշխարհով մեկ՝ Կուբայում, ԱՄՆ-ում, Եվրոպայում։ «Իմ երեխաներն ամենուր են»,- ասում է նա ժպիտով։ Նա երազում է Ստրադիվարիուսի մասին, բայց գիտի, որ իսկական ձայնը փնտրելու մեջ է։ «Ես գործիք եմ պատրաստում ինձ համար, որովհետև փնտրում եմ ձայնը։ Սա ինձ միշտ առաջ է մղում»։
Նա իր համար պահել է երկու ջութակ՝ 2013 և 2018 թվականներից, որոնք դարձել են ժամանակի վկայություն։ Ինքը նվագում է 1765 թվականի իտալական հնաոճ գործիքով՝ ավելի քան քսան տարի։
Ճանապարհ դեպի բեմ
Նրա առաջին համերգներից մեկը տեղի ունեցավ դեռ դպրոցական տարիներին, երբ շինարարները նկատեցին նրա ջութակի պատյանը։ «Ասացին՝ նվագիր մեզ համար։ Ես սկսեցի նվագել, և այն զգացողությունը, որ ինձ լսում են, մնաց ինձ հետ։ Ուսուցչուհիս եկավ և ասաց՝ դադարեցրու շրջագայություններդ, տուն գնա։ Բայց բեմի կանչը մնաց»։
Թուրքմենստանը, որտեղ նա ծնվել և մեծացել է, նրան տվեց մշակույթների բազմազանության ընկալում։ «Այնտեղ ապրում էին մուսուլմաններ, քրիստոնյաներ, տարբեր հավատքներ։ Սա ինձ սովորեցրեց հասկանալ մարդկանց։ Ծնողներս սնուցեցին այս մշակույթը»։ Հայաստանի հետ կապը առանձնահատուկ է։ «Երբ առաջին անգամ Երևան եկա, անհանգստանում էի, որ հայերեն չեմ խոսում։ Բայց ինձ շատ լավ ընդունեցին։ Մարդիկ ժպտում են, ասում են՝ ջան, դու մեզանից մեկն ես։ Ես ուրախ եմ, որ հայ եմ»։
Կրասնոդարում նա ծաղկեց որպես շրջագայող երաժիշտ։ 2015-ից ունի իր խումբը, իսկ 2013-ից տարեկան մեծ մենահամերգներ է տալիս սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ։
Ամեն անգամ բեմի վրա՝ կարծես առաջին անգամ
«Հուզմունքը միշտ կա, անկախ տարիներից։ Մենք ռոբոտներ չենք։ Երբեմն նվագում ես և մտածում՝ որտե՞ղ եմ։ Հետո ուշադրությունդ վերադառնում է։ Ուսուցիչս ասում էր՝ ծրագիրը պետք է իմանաս 200 տոկոսով, որ բեմում նյարդայնությունը լինի այդ 100 տոկոսը»։ Բեմ բարձրանալուց առաջ նա խաչակնքվում է։ «Եթե սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ եմ, երբեմն փշաքաղվում եմ հնչողությունից։ Կանգնած մտածում ես՝ ճիշտ տեղում եմ։ Շնորհակալություն ես հայտնում Աստծուն և ծնողներիդ տաղանդի համար»։
Երբ դասականը հանդիպում է ռոքին
Սամվել Հայրապետյանի համար ջութակը երբեք միայն ակադեմիական գործիք չի եղել։ Նրա ծրագրերում են Բախը և Queen-ը, Nirvana-ն և հայկական երաժշտությունը, ռոմանսները և Metallica-ն։ «Եթե փոփ համերգ է, փորձում եմ բազմազան երաժշտություն նվագել, որ յուրաքանչյուր ունկնդիր գտնի իրենը։ Ռոքը դժվար է. վոկալը բառեր ունի, ջութակը՝ ոչ։ Պետք է հորինել, մեղեդին դարձնել ավելի երաժշտական։ Ես սիրում եմ ջութակի մաքուր, կենդանի ձայնը»։
Նա ուրախանում է, երբ երիտասարդները իր համերգներից հետո ցանկանում են ջութակ նվագել։ «Սա քարոզչություն է երեխաների համար։ Ջութակը միայն դասական չէ, դրա վրա կարելի է նվագել ամեն ինչ»։
Մարդն ընդդեմ ալգորիթմի
Հայրապետյանը փորձարկում է արհեստական բանականությունը՝ որպես գործիք, ոչ թե փոխարինող։ Օրինակ՝ Ալֆրեդ Շնիտկեի «Թռիչք» ստեղծագործությունը նվագախմբային տարբերակով մշակելիս նա ձայնագրեց ջութակի մասը, բեռնեց ծրագրի մեջ և խնդրեց ստեղծել սիմֆոնիկ հնչողության տարբերակներ։ «Ծրագիրն առաջարկեց մի քանի տարբերակ։ Ես ընտրեցի մեկը, հանձնեցի երաժիշտներին, և նրանք վերամշակեցին այն։ Այսպիսով, կես օրում ունեցա հիմք։ Բայց իրական զգացմունքները փոխանցվում են այլ կերպ»։ Նա չի կարծում, որ ԱԲ-ն կփոխարինի մարդկային գործոնը։
Դեպի անհայտը
Ավելի քան քսան տարի բեմում լինելուց հետո Հայրապետյանը խոսում է զարգացման ցանկության մասին։ «Ինձ ոգեշնչում են մեծ ջութակահարները, նրանց ձայնագրությունները։ Տեխնիկապես երբեք սահման չկա։ Հայ երաժիշտներից ինձ համար կարևոր են Ալեքսանդր Երվինյանը, Էդուարդ Բաղդասարյանը, Կոմիտասը և Արամ Խաչատրյանը։ Նրանց երաժշտությունը մնում է ինձ հետ։ Հիմա մտածում եմ կինոերաժշտությունը ջութակի համար հարմարեցնելու մասին»։
Վերադարձ Երևան
Նոյեմբերի 1-ին Արամ Խաչատրյանի անվան համերգասրահում Սամվել Հայրապետյանը կներկայացնի համապարփակ ծրագիր՝ ներառյալ մոտ քսան ստեղծագործություն՝ իր ստեղծագործությունները, Կոմիտասը, հայկական կինոերաժշտությունը, ինչպես նաև ջութակի և դուդուկի համար գրված գործեր։ Նրան կմիանան լարային և փողային գործիքները և նվագախումբը։
«Ես անհամբեր սպասում եմ հայ հանդիսատեսին։ Երևանը իմ պատմական հայրենիքն է։ Այստեղի կոնսերվատորիայում եմ սովորել։ Կլինի նվագախումբ, իմ երաժշտությունը, Կոմիտաս, հայկական կինոերաժշտություն։ Ծրագիրը բազմազան է, և ես ոգևորված եմ այս ամենը մեկ բեմում միավորելու համար։ Ուզում եմ գալ, հանդիպել հանդիսատեսի հետ և նվագել իմ երաժշտությունը՝ հայկական երաժշտությունը, այն երաժշտությունը, որը ես սիրում եմ»։
Սա ոչ միայն համերգ է, այլ հայրենիքի հետ հոգևոր կապի վերահաստատում։ Սամվել Հայրապետյանի ջութակը կհնչի Երևանի սրտում՝ վկայելով, որ հայ երաժիշտը, որտեղ էլ որ լինի, միշտ տուն է վերադառնում։