«Նուրբ բան». Եկեղեցական մոմի լույսի ներքո՝ ազգային հիշողության վերածնունդ
Արվեստը, ինչպես հիշողությունը, երբեք ամբողջական չի բացահայտվում։ Այն շերտ առ շերտ թաքցնում ու բացահայտում է ճշմարտությունը՝ մեզ ստիպելով նայել մակերեսի տակ։ Այս խորհրդավոր ճանապարհորդությունն է Կարեն Օհանյանի «Նուրբ բան» ցուցահանդեսը, որը բացվել է օգոստոսի 7-ին՝ Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։ Այն նվիրված է ժամանակակից հայկական արվեստին՝ «Հեռավոր պատմություններ» ծրագրի շրջանակում, և կրում է մեր ազգային հիշողության խորքերը թափանցելու առաքելությունը։
Ինչո՞ւ է «Նուրբ բան» վերնագիրը խորհրդանշական
Վերնագիրը միտումնավոր բաց է թողնվում բազմաթիվ մեկնաբանությունների համար։ Այն նման է եկեղեցական մոմի լույսին, որը միաժամանակ լուսավորում ու ստվեր է գցում։ Ցուցահանդեսը ուսումնասիրում է ուժի, տղամարդկության, բռնության, խոցելիության և հիշողության թեմաները՝ մերկացնելով, թե ինչպես է ամուր թվացողը հաճախ անկայուն, իսկ խոցելիությունը՝ դիմադրության աղբյուր։
Եկեղեցական մոմը՝ որպես ազգային ինքնության խորհրդանիշ
Օհանյանի աշխատանքներում առանձնահատուկ տեղ է գրավում հայկական եկեղեցու մոմի մոմը, որը դարձել է նյութական ու հոգևոր կապի միջոց։ Նկարիչն աշխատում է յուղով, ակրիլով, սոսինձով, գունանյութերով և այս սրբազան նյութով՝ ստեղծելով եռանկարներ, որոնք հիշեցնում են խորանի պատկերների տեսողական լեզուն։ Կարմիրը, կապույտը և դեղինը հիմնական գույներն են, որոնք խորհրդանշում են երկնքի ու երկրի, կրակի ու ջրի, ուժի ու խոցելիության հակադրությունները։
Ինչպե՞ս է նկարիչը թաքցնում ու բացահայտում պատկերը
Օհանյանը միտումնավոր խուսափում է բռնությունն ուղղակիորեն պատկերելուց։ Նա աշխատում է թաքցնելով՝ պատկերը ծածկելով մոմի, գունանյութի և միագույն մակերեսի տակ՝ դիտողին բացահայտելով միայն բեկորներ: Այս տեխնիկան դառնում է հիշողության և տրավմատիկ փորձառության մասին խոսելու միջոց՝ առանց դրանք տեսարանի վերածելու։
«Կարենը պատասխաններ չի տալիս: Եվ, ինչպես արդեն ասացի, արվեստը պատասխաններ չի տալիս: Բայց Կարենը մեզ շերտեր է տալիս և հնարավորություն՝ բացահայտելու, թե ինչ է թաքնված դրանց տակ», - ասում է ցուցահանդեսի համադրող Թամար Հովսեփյանը:
Ի՞նչ է թաքնված կապույտ եռապատկերի տակ
Կապույտ եռապատկերի վերջին վահանակում կնոջ դիմանկարը դուրս է գալիս թափանցիկ մոմե շերտի տակից։ Նա նստած է՝ ծնկներին տետրը, ուղիղ նայելով դիտողին։ Այս պատկերը խորհրդանշում է մայրությունը, հայրենիքը և սերունդների միջև գիտելիքների փոխանցումը։ Դիտողը, ով սովոր է նկարին նայել, հանկարծ հայտնվում է պատկերված կնոջ հայացքի տակ՝ դառնալով ականատես մի ճշմարտության, որը թաքնված էր մոմի տակ։
Ինչպե՞ս է արվեստը փոխում մեր իրականության ընկալումը
Հովսեփյանի խոսքով՝ արվեստը պարտավոր չէ փոխել աշխարհը պատրաստի պատասխաններով։ Դրա ուժը թաքնված է մարդու իրականության ընկալումը փոխելու ունակության մեջ։ «Նուրբ բան» ցուցահանդեսում դիտողին հրավիրում են կանգ առնել մակերեսի վրա, նկատել ճեղքը, նայել դրա տակ և ինքնուրույն որոշել, թե ինչ է թաքնված այնտեղ։
Ցուցահանդեսը կգործի մինչև 2026 թվականի սեպտեմբերի 5-ը՝ Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։