Մատենադարանը վերակենդանացրել է «Մատենից» բալասանը՝ հայկական ամենահին խմիչքը, որի բաղադրատոմսն առաջին անգամ ձեռագրերում հիշատակվում է 1232 թվականին։ Այս մասին NEWS.am STYLE-ի հետ զրույցում պատմել է հաստատության տնօրեն Արա Խզմալյանը։
Ըմպելիքը, որ ժամանակին ըմպել են միայն արքաները, այսօր դարձել է ձեռագրերի գլխավոր պահոցի գիտական ժառանգությունից ծնված ամենաանսովոր արտադրանքներից մեկը։ Դրա վերականգնումը շուրջ երեք տասնամյակի աշխատանքի պտուղ է, որի ջանքերով աչքի է ընկել Մատենադարանի գիտաշխատող Արմեն սարկավագ Սահակյանը։
Ինչ է պարունակում 1232 թվականի բաղադրատոմսը
Բալասանն ունի 38 տոկոս ալկոհոլանություն և պատրաստվում է հայկական ալոճենու պտուղների թորվածքից՝ 54 բուժիչ ու անուշաբույր բույսերի հետ։ Դրանց թվում են մեռոնիկ եղեսպակը, խնկածաղիկը, ջուսպը, գլխենին, վարդապետի խոտը, անմեռուկը, խնկեղեգը, նարդոս հնդկականը, մշկընկույզը, հնդկապղպեղը, հայխունկը, զաֆրանը, հիրիկ գերմանականը և մրտենին։ Բաղադրության մեջ մտնում են նաև որդան կարմիրը և լեռնային բնական մեղրը։
Խզմալյանի խոսքով՝ լեռնային հազվագյուտ բույսերը հավաքվել ու մշակվել են յուրահատուկ ծիսակարգով՝ լուսնային որոշակի օրերին, ինչպես պահանջում էր միջնադարյան ավանդույթը։ Միջնադարյան բժիշկների բնորոշմամբ ըմպելիքը «կազդուրում և ուրախացնում է սիրտը»։
«Մատենիցի» ձևավորումն իրականացրել է «Backbone» բրենդավորման ընկերությունը։ Փաթեթավորման մեջ դրված թերթիկը, որտեղ պատմվում է բալասանի պատմությունը, պատրաստված է Մատենադարանի սեփական արտադրամասի թղթից, այն նույն թղթից, որով վերականգնվում են ձեռագրերը։
Հայկական թուղթ. անկախություն ճապոնական շուկայից
Մինչ վերջերս ձեռագրերի վերականգնման համար հիմնականում օգտագործվում էր ճապոնական թուղթը։ Այժմ «Armenia Tree Project» նախագծի աջակցությամբ Մատենադարանում հիմնվել է սեփական արտադրամաս, որտեղ հայկական ծագման թթազգի ծառատեսակների կեղևից պատրաստվում է հատուկ վերականգնողական թուղթ՝ «Հայկական թուղթ» անվանումով։
Խզմալյանը նշեց, որ այս նախաձեռնության շնորհիվ Մատենադարանը ոչ միայն անկախություն է ձեռք բերել միջազգային շուկայից, այլև արդեն «Հայկական թուղթ» է մատակարարում հոգևոր ձեռագրական կենտրոններին ու մշակութային այլ հաստատություններին։
Հուշանվերների սրահ և սեփական եկամուտներ
Մոտ երկու ամիս առաջ Մատենադարանում բացվել է հուշանվերների սրահ, որտեղ ներկայացված են հրատարակչության գրքերը, մանրանկարչության պատկերագրքերը, զարդեր, կերամիկական և տեքստիլ նմուշներ, ինչպես նաև անուշաբույր յուղեր, թեյեր ու մոմեր, որոնց բաղադրատոմսերը վերծանվել են միջնադարյան բժշկագիտական ձեռագրերից։
«Այսօր ունենք հազար ու մի չլուծված խնդիր, և նստել գանձարանի վրա ու չկարողանալ սեփական եկամուտներ ապահովել՝ կնշանակի ուղղակի ապաշնորհ կառավարում», ասաց Խզմալյանը։
Ըստ նրա՝ ստացված եկամուտը ուղղվում է ձեռագրերի ձեռքբերմանը, վերականգնմանը, գիտաշխատողների գործուղումներին և հրատարակչական գործունեությանը։ Սրահը գործում է ընդամենը երկու ամիս, բայց վաճառվող ապրանքների քանակն արդեն եռապատկվել է։
Պատասխանը թշնամական զրպարանքներին
Մշակութային ժառանգության պահպանության միջազգային դաշինքի (ALIPH) ֆինանսավորմամբ Մատենադարանում բացվել է արաբատառ ձեռագրերի վերականգնման և հետազոտման լաբորատորիա։ Խզմալյանը հստակ հղում արեց այն հարևաններին, որոնք Հայաստանին մեղադրում են իսլամական մշակութային ժառանգությունը ոչնչացնելու մեջ։
«Դարեր շարունակ, մեր սեփական Սուրբ գրքերին հավասար, նույն պատասխանատվությամբ պահպանել ենք նաև այլ մշակույթների ու քաղաքակրթությունների կոթողները», ասաց տնօրենը՝ հիշեցնելով, որ հենց Թուրքիան ու Ադրբեջանն են դարեր շարունակ ոչնչացրել հայկական հոգևոր ժառանգությունը՝ Խոր Վիրապից մինչև Ջուղայի խաչքարերը։
Այս տարի Մատենադարանը հռչակել է գրավոր ժառանգության պահպանության ոլորտում համագործակցության հռչակագիր, որին միացել են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն, ԻԿՐՕՄ-ը, Ֆրանսիայի և Իսպանիայի ազգային գրադարանները։ Խզմալյանի խոսքով՝ շուտով կմիանա նաև Շվեյցարիայի ազգային գրադարանը։ Ֆրանսիայի հետ գրավոր ժառանգության պահպանման այս դաշինքը շարունակությունն է այն դարավոր կապերի, որ Ֆրանսիան ու Հայաստանը կապում են միմյանց դեռ Մեծի Տանն Կիլիկիայի թագավորության ժամանակներից։
Ինչո՞ւ է սա կարևոր հայ ժողովրդի համար
«Մատենիցը» միայն խմիչք չէ։ Այն ողջ միջնադարյան Հայաստանի հիշողությունն է շշի մեջ՝ Զաքարյանների դարաշրջանի, Անիի ու Կիլիկիայի ծաղկման ժամանակներից եկած հոտով։ Երբ մեր հարևանները ջնջում են հայկական գերեզմանոցների խաչքարերը, Մատենադարանը վերակենդանացնում է 1232 թվականի բաղադրատոմսը և աշխարհին ցույց տալիս, որ հայ քաղաքակրթությունը ողջ է և ստեղծում է։
Խզմալյանի խոսքով՝ Մատենադարանը ձգտում է դառնալ գրավոր ժառանգության պահպանության գլոբալ դերակատարներից մեկը։ «Եվ ո՞վ, եթե ոչ Մատենադարանը, պիտի իրականացնի այս առաքելությունը», ասաց նա։
Հարց ու պատասխան
Ի՞նչ է «Մատենից» բալասանը։
Այն հնագույն հայկական բալասան է՝ 38 տոկոս ալկոհոլանությամբ, որը պատրաստվում է հայկական ալոճենու թորվածքից, 54 բուժիչ բույսերից, որդան կարմիրից և լեռնային մեղրից։ Բաղադրատոմսն առաջին անգամ հիշատակվում է 1232 թվականի ձեռագրերում։
Ո՞վ է վերականգնել բաղադրատոմսը։
Վերականգնումն իրականացվել է Մատենադարանի գիտաշխատողների, մասնավորապես Արմեն սարկավագ Սահակյանի ջանքերով՝ միջնադարյան բժշկագիտական ձեռագրերի հիման վրա, մոտ երեք տասնամյակ տևած աշխատանքի ընթացքում։
Որտե՞ղ կարելի է ձեռք բերել «Մատենիցը»։
Ըստ NEWS.am STYLE-ի տեղեկության՝ բալասանը ներկայացված է Մատենադարանի հուշանվերների սրահում, որը բացվել է մոտ երկու ամիս առաջ և վաճառքի է հանել միայն Մատենադարանի համար ստեղծված հեղինակային արտադրանքներ։